Universeel gedachtegoed
LevenAlles wat leeft heeft ruimte nodig om te bestaan. Dat vraagt om afstemming om die ruimte zo te benutten dat elk leven voldoende ‘bewegingsvrijheid’ heeft. Bewegingsvrijheid en ruimte om zich in alle opzichten te ontplooien, te groeien en te bloeien, zodat elk leven met zijn eigen veelzijdigheid en met z´n eigen facetten en mogelijkheden tot zelfrealisatie kan komen. Ieder leven en ieder mens is gelijkwaardig en onderscheidt zich in z´n kwaliteiten en mogelijkheden. Dat levert verschillen op die eigen zijn voor het leven. Verschillen zijn er. Als we die accepteren, kunnen we ons erdoor laten inspireren.
RuimteAls er ruimte is voor alles en iedereen, zowel letterlijk als figuurlijk, dan kunnen we bestaan. Waar ruimte is, is zuurstof en licht. Als er geen zuurstof is, dan stikken we. Als er geen ruimte is om onszelf te ontwikkelen, te ontplooien en te groeien, dan sterft het vermogen om te leven. Onder leven verstaan we de mogelijkheid onze talenten te gebruiken en tot bloei te laten komen. Ruimte is nodig op elk denkbaar niveau, zoals ondermeer fysiek, verbaal, emotioneel, intellectueel en spiritueel.
GelijkwaardigIeder mens is gelijkwaardig. Er zijn uiteraard verschillen in onder meer leeftijd, sekse, huidskleur, geestelijke- en lichamelijke vermogens. Dit doet echter geen afbreuk aan iemands authenticiteit. Als we de verschillen onderkennen en accepteren, dan kunnen mensen zich onderscheiden. We kunnen de verschillen dan zodanig benutten dat het wat extra’s toevoegt, dat het ons verrijkt. Wat ons gelijkwaardig maakt zijn de gevoelens en behoeften die wij hebben. Die zijn voor ons allemaal hetzelfde. Daardoor kunnen wij elkaar als mens herkennen.
Bewust zijnWe zijn allemaal anders. We uiten ons anders, gedragen ons anders en we denken anders. Als we ons bewust zijn van de verscheidenheid die er bestaat dan kunnen we die accepteren. Als we de verschillen accepteren, kunnen wij onze verantwoordelijkheid nemen om ermee om te gaan. Verantwoord met onszelf en de ander omgaan kan alleen als dat met respect en op een harmonieuze wijze gebeurt. Als we ons richten op authenticiteit en nieuwsgierig zijn naar het wezen van de ander, dan kan deze mens tot volledige ontplooiing komen. Dat is dus wat anders dan dat wij de ander willen veranderen om zo te worden als wij dat graag willen. Als wij iemand dwingen zich aan te passen aan wat wij willen, verliest hij zijn oorspronkelijkheid en zijn authenticiteit.
Sturing Om sturing aan ons leven te kunnen geven is bewustzijn noodzakelijk. Ieder mens heeft een bewustzijn, dat schijnt ons te onderscheiden van andere levende wezens. De mate ervan verschilt per individu, net als we ons in andere aspecten van elkaar kunnen onderscheiden. De één is zich vooral bewust van zijn lichaam, de ander meer van zijn geest en weer een ander van beide. We kunnen ons bewustzijn ontwikkelen. Dat vraagt om een keuze, enige inspanning en volharding.
In het contact met anderen is het van belang dat we ons bewust zijn van zowel onze eigen authenticiteit als van
De ander De mate van ons bewustzijn over wat er speelt in het leven van de ander, bepaalt mede de kwaliteit van onze communicatie. Er speelt meer dan wij weten, of kunnen weten, in het leven van de ander. Het is niet noodzakelijk dat we dat weten of dat we de belevenissen kennen waar de ander mee bezig is. Het is wel nodig dat we ons realiseren dat er van alles met en voor de ander gebeurt dat mee kan spelen in diens communicatie.
Stel dat de ander irritatie uit als hij een gesprek met ons begint, nadat een vorige afspraak van hem niet doorging. Dan kan hij daar geïrriteerd over zijn. Als wij ons bewust zijn van die irritatie dan zijn we ons ook bewust
Onszelf Het lijkt alsof wij ons van alles om ons heen bewust kunnen zijn. De vraag is dan uiteraard: ‘wat is alles?’. Alles is een veelheid die ons bevattingsvermogen te boven gaat. Wij zijn ons vooral bewust van datgene waar wij onze focus op hebben. We kunnen ons bewustzijn vergroten door onszelf bij voortduring de vraag te stellen naar de waarneming.
Bijvoorbeeld als we onszelf vragen wat we zien, dan kunnen we dat benoemen als ‘ik zie een bloem’. Vervolgens kunnen we vragen: hoe ziet de bloem eruit? Dan kunnen we ons bewust worden van de kleur, de vorm, de grootte, etc. Door bewust te kijken, leren we meer zien. Dat geldt ook voor proeven, ruiken, tasten en horen.
Authenticiteit Om duidelijk te maken wat wij met authenticiteit bedoelen nemen wij het voorbeeld van een oliebol. Die is samengesteld uit: deeg (bloem, melk, gist, zout), krenten, rozijnen en sukade. Iedere oliebol is anders, doordat de krenten en rozijnen net anders in de bol zitten; meer aan de kant, in het midden, of met z’n tweeën naast elkaar, enzovoorts. Iedere bol is ook weer anders omdat de één gemaakt wordt door iemand
Voor de authenticiteit van mensen geldt eigenlijk hetzelfde: alle mensen hebben dezelfde gevoelens en behoeften. Hoe we ons ontwikkelen, hoe we ons uiten, hoe we ons gedragen, hoe we keuzes maken in de manier waarop we onze behoeften bevredigen, is net zo verschillend als dat er mensen zijn. Het zijn de eigen keuzes waardoor we authentiek zijn.
Aanpassen We worden geboren en opgevoed in een bepaalde cultuur,
De meesten van ons leren zich aan te passen aan de cultuur omdat zij erbij willen horen en om afwijzing te voorkomen. Wij verliezen echter onze eigenheid als wij ons uitsluitend aanpassen om de goedkeuring van een ander te krijgen. Bewustzijn van onze authenticiteit draagt bij aan het behoud ervan. Doorgaans is onze angst voor eenzaamheid, afwijzing, uitstoting, of
Collectief Individuele authenticiteit kan onderdeel zijn van een collectieve authenticiteit. Onder dit laatste verstaan wij de eigenheid van bijvoorbeeld een stad. Zo verschilt de authenticiteit van Amsterdam van
Hoe meer wij ons daarvan bewust zijn, hoe meer ons dat kan ondersteunen in de afstemming met de ander, zodat wij met respect voor een andere cultuur onze eigen authenticiteit kunnen behouden. Zijn wij bijvoorbeeld in een land waar vrouwen lange mouwen dragen, dan kunnen vrouwelijke bezoekers dat ook doen. Niet vanuit de angst er niet bij te horen, maar vanuit het verlangen om respect te geven. Zo kunnen wij genieten van de verschillen.
Eigen verantwoordelijkheid Verantwoordelijkheid kennen de meeste mensen als hiërarchisch verantwoording afleggen voor gedrag en daden, en daarop afgerekend worden. De angst voor de afrekening zorgt ervoor dat wij als het uitkomt verantwoordelijkheid van ons afschuiven, die van een ander overnemen of verantwoordelijkheid ontkennen. Wij gaan ervan uit dat verantwoordelijkheid alleen geldt voor onszelf en dat wij niet verantwoordelijk zijn voor een ander of het gedrag van een ander. Wij kunnen dus een scheiding aanbrengen tussen dat wat van onszelf is en datgene wat van de ander is.
Communicatie Eigen verantwoordelijkheid gaat over hoe wij omgaan met onze innerlijke wereld: ons denken, voelen, ervaren, beleven, beoordelen, herinneren, enzovoorts. Dat wil zeggen hoe wij waarnemen en hoe wij dat opslaan, hoe wij dingen met elkaar associëren, hoe wij het reproduceren en hoe wij daar tenslotte met een ander over communiceren. En dus hoe het zichtbaar is in ons handelen, in het samenzijn met anderen en met al wat er is in de wereld.
Doordat wij ons onvoldoende bewust zijn van onze verantwoordelijkheid communiceren wij op een niveau en manier die problemen kan creëren. De narigheid ontstaat niet doordat wij een mening hebben, noch in het feit dat wij die geven. De problemen ontstaan door het gemak waarmee wij vergeten dat onze meningen slechts onze huidige inzichten weergeven, terwijl wij ze gebruiken om de ‘eeuwige waarheid’ te duiden.
Communicatie, en specifiek taal, zijn een ontmoeting tussen mensen; een scheppings- en herscheppingsdaad. Het is voor ons mensen een noodzakelijkheid tot bestaan. Wij hebben bewustzijn nodig om te kunnen communiceren op een wijze die bijdraagt aan respect en die verschil maakt tussen dat wat onze verantwoordelijkheid is en wat die van de ander is.
Scheiding van verantwoordelijkheid Vanuit onze eigenheid hebben we invloed op de samenleving, zonder dat ons dat verantwoordelijk maakt voor die samenleving. We zijn dat wel voor ons eigen deel van de gemeenschap omdat we er onderdeel van zijn. Daar hebben we bewustzijn voor nodig, zodat we weten wat ons deel is, waar dat ophoudt en waar het deel van de ander(en) begint.
Bijvoorbeeld: als werkgever ben je verantwoordelijk voor het welbevinden van de medewerkers. Dat uit zich in de keuze voor onder meer geschikt meubilair, de mogelijkheid om te pauzeren met tijd voor het halen van een frisse neus en het eten van een ‘gezonde’ lunch. Of de werknemers zich ook werkelijk wel bevinden, of zij dat gezonde voedsel tot zich nemen en een frisse neus gaan halen, is hun eigen verantwoordelijkheid.
En zo is het ook met de verantwoordelijk voor de zorg voor onze kinderen. Die hebben wij maar niet voor de kwaliteit van hun leven. Hoe ze hun dingen ervaren, hun gevoelens voelen, hun ideeën hebben en naar buiten brengen, daar zijn zij zelf verantwoordelijk voor.
Keuzes Voor het nemen van eigen verantwoordelijkheid hebben we bewustzijn nodig van het voortdurende proces van reflectie en kritisch onderzoek naar de relatie tussen onszelf en de wereld. De ontwikkeling ervan dienen we bij voortduring aan en in de praktijk te toetsen. Daarbij ligt het uitgangspunt altijd in het hier en nu. De resultaten daarvan zijn helderheid over het onderscheid tussen mijn en dijn en de keuzes die wij maken.
Voor velen van ons is het lastig om keuzes te maken. Voor de een is elke keuze lastig, voor de ander sommige keuzes en voor weer anderen alleen keuzes in bepaalde situaties. Keuzes maken wordt als lastig ervaren omdat de keuze voor het één, automatisch het andere uitsluit. Als we leren om bewust keuzes te maken, leren we meteen om verantwoordelijkheid te nemen.
Communicatie Onder communicatie in de breedste zin van het woord verstaan wij hoe mensen zich met zichzelf en met anderen verbinden, zowel verbaal als non-verbaal. Het is de manier waarop we onszelf uiten, de dingen helder kunnen maken, we kunnen delen, en waardoor we dus samen kunnen leven. Wat zuurstof is voor de individuele mens om te kunnen leven, is communicatie voor de samenleving. Alles is communicatie, daar draait alles om. Wij leren spreken, wij leren een taal, wij leren verbaal gedrag (zoals glimlachen), wij leren sociale codes (zoals een hand geven bij het komen en gaan), en tegelijkertijd leren wij niet de essentie van communicatie.
Communicatie bestaat uit twee dingen: het feitelijke en de beleving daarvan. Als wij het woord tafel nemen, dan is dat het feitelijk deel. Wat wij verstaan onder tafel is de beleving. Zelfs als wij op feitelijk niveau helder maken dat wij het over een ronde, eikenhouten eettafel hebben, dan nog zal een ieder daar zijn eigen beleving bij hebben. De feiten zijn voor iedereen waarneembaar, de beleving wisselt per moment, per situatie, per persoon. Wij kunnen op het niveau van beide dingen communiceren. Wij noemen dat inhouds- en procesniveau. Wat communicatie complex maakt is dat we zowel met onszelf communiceren als met de ander. En als wij met de ander communiceren, doen wij dat dus tegelijkertijd met onszelf. Wij communiceren dus op twee niveaus met onszelf en op twee niveaus met de ander.
Proces/inhoud Onder het proces verstaan we datgene wat wij voelen, nodig hebben of ervaren/beleven. Wat wij onder inhoud verstaan, zijn de feitelijke, inhoudelijke zaken.
Bijvoorbeeld: als iemand een afspraak maakt, maar dat eigenlijk liever niet doet, dan kan hij daar gestresst of geïrriteerd door raken. Is hij zich niet bewust van de oorzaak van de irritatie, dan kan er makkelijk een conflict ontstaan over onder meer de voorgestelde tijd van die afspraak. Communiceert hij daarentegen over datgene wat er bij hem speelt, over wat hem weerhoudt om de afspraak te maken, dan kan hij uit het conflict over het tijdstip blijven.
Wij zijn gewend om onze focus op de inhoud te hebben en daar ook verbaal over te communiceren. Terwijl wij, vooral, non-verbaal op procesniveau communiceren. Omdat wij veelal onbewust omgaan met de veelheid aan informatie die op ons afkomt, zowel van onszelf als van de ander, reageren wij willekeurig wisselend op inhouds- of op procesniveau. De verwarring die daardoor ontstaat, zowel in onszelf als met de ander, leidt eenvoudig tot conflicten. De ervaring heeft geleerd dat strijd en conflicten met name ontstaan op inhoudsniveau. Als de focus op de inhoud ligt, is er weinig tot geen aandacht voor het proces, terwijl als wij de focus op procesniveau leggen, de inhoud vanzelf mee komt.
Conflicten We zijn niet echt gewend om op procesniveau met elkaar te communiceren, wij hebben dat ook niet geleerd. Wij leven in een cultuur waar de prestatie hoog in aanzien staat. Wij worden beoordeeld op het halen van de norm en de lat ligt meestal hoog. Wij hebben, bijna zonder uitzondering, angst om niet te voldoen aan de norm en daarop afgerekend te worden. Bovendien hebben we zorg dat communicatie op procesniveau de effectiviteit, zakelijkheid en directheid in de weg staat. Onze ervaring heeft echter geleerd, dat daar waar de focus ligt op het proces, de inhoud vanzelf meekomt èn dat daardoor de processen sneller, effectiever en bevredigender verlopen en beslissingen geaccepteerd worden. Sterker nog, conflicten kunnen voorkomen worden, cq bestaande conflictueuze situaties kunnen opgelost worden. Als we spreken over datgene waar het werkelijk omgaat, is de communicatie zeker effectief.
Verschillen Verschillen tussen mensen bestaan, dat is een natuurlijk verschijnsel. Als we nieuwsgierig zijn naar datgene wat ons van elkaar onderscheidt, dan krijgen we nieuwe informatie. Als we die benutten, ontstaat er, als vanzelf, synergie. De meeste mensen zijn jammer genoeg bang voor verschillen en willen ze, door ze niet te erkennen, wegpoetsen. Angst voor verschillen leidt tot verdediging, strijd, conflicten, eenzaamheid en alles waar we weg van willen blijven.
Als mensen elkaar leren kennen, vinden de meesten de verschillen die er zijn leuk en interessant. Ze zijn nieuwsgierig naar wat de verschillen zijn, wat ze brengen en wat ze er mee kunnen. Terwijl als zij elkaar langer kennen, ze de ander vaak willen veranderen naar het beeld dat ze voor ogen hebben. Vanzelfsprekend verdwijnen daarmee de nieuwsgierigheid en de interesse om iets met de opbrengst van de verschillen te doen. Opvallend is dat wat in eerste instantie de ander aantrekkelijk maakte, dan veelal tot irritatie leidt. Het bijzondere van verschillen is dat er veel kracht in zit. Als wij het onderscheid omarmen, kunnen wij er ons voordeel mee doen. Verschillen geven ruimte en als wij er bewust mee omgaan, kunnen zij een bijdrage zijn aan het behoud van ieders authenticiteit.
Wezenlijke nieuwsgierigheid Wezenlijk nieuwsgierig zijn betekent hongerig zijn naar wat nieuw is voor onszelf. Nieuw als iets dat bijdraagt aan de kwaliteit van ons leven; iets wat we willen leren, willen kennen, willen kunnen. Als we naar verschillen kijken, worden we vaak gevoed door angst in plaats van door nieuwsgierigheid. We ervaren het onderscheid eerder als een gevaar dan als een mogelijkheid om dingen te ontdekken en datgene te gebruiken wat we nog niet kennen. We kunnen zowel op inhouds- als op procesniveau nieuwsgierig zijn. Nieuwsgierigheid op inhoudsniveau gaat meer om het oordeel of we iets goed of niet goed vinden.
Voorbeeld: op een kantoor komt een nieuwe medewerker, die op een heel andere manier informatie verwerkt dan men op dat kantoor tot dan toe gewend is. Als iemand vraagt ‘Wat doe jij nou? Zo doen we dat hier niet’, dan geeft deze persoon al blijk van zijn afkeuring, voordat er zelfs antwoord op zijn vraag is gekomen. Nieuwsgierigheid op procesniveau geeft blijk van geïnteresseerdheid in het gedrag van de ander, en kan klinken als ‘Goh, dat is een andere manier van informatie vastleggen dan ik ken. Wat levert het jou op, om het op deze manier te doen?’
Acceptatie Als we verschillen kunnen accepteren, kunnen we er gebruik van maken. Kunnen accepteren begint bij het erkennen van verschillen. Wij lijken de neiging te hebben om verschillen ongedaan te maken, ze te laten verdwijnen of ze te laten oplossen. Als we verschillen erkennen betekent het dat ze er mogen zijn. En als ze er zijn kunnen we ze gebruiken.
Acceptatie betekent in feite dat wij het verschil omarmen. Het gaat om wat anders dan dat we zeggen dat iets nu eenmaal is zoals het is en dat we dat dus moeten toestaan. Acceptatie betekent dat er een vorm van toenadering is naar dat wat er is. Accepteren wil zeggen dat we ons eraan overgeven en dat we er een zekere vertrouwdheid mee (willen) hebben.
Zo kan een werkgever twee medewerkers hebben voor een soortgelijke functie. Hij heeft de vaardigheden van beide mensen nodig. Hij waardeert beiden om hun persoonlijke kwaliteiten. Als hij de vaardigheden van beiden zou vergelijken, dan komt hij makkelijk tot het oordeel dat de ene wel goed werk levert en de ander niet. Dat zou tot ontslag van die ene kunnen leiden.
Terwijl als hij ook de talenten van beiden afzonderlijk kan herkennen en erkennen. Hij kan ze allebei laten doen waar ze goed in zijn en ze daarvoor beiden erkennen en honoreren. Hij kan de verschillen gebruiken door ze bijvoorbeeld samen te laten werken.
|
